• Deel met:
• WhatsApp
• Deel
• Tweet
• Pin it
• Messenger
• Email

---

Veel mensen dragen het gevoel “Ik ben niet goed genoeg” met zich mee, vaak al vanaf hun jeugd. Voormalig psychiater, auteur en theatermaker Bram Bakker heeft dit zelf ervaren én jarenlang gezien bij zijn patiënten. In zijn boek Oud Zeer en de gelijknamige theatershow onderzoekt hij hoe emotionele verwaarlozing vroeg in het leven doorwerkt in je gedachten, gedrag en lichaam. “Hoe veiliger je jeugd, hoe beter je prognoses in het leven.”

Waar gaat Oud Zeer precies over?

“Het boek en de voorstelling laten zien hoe diep je jeugd doorwerkt in wie je als volwassene bent. Het gaat over jouw en mijn ouders: wat ze je wél meegaven, maar vooral over wat ze níet konden geven. En dat blijft doorwerken. We praten vaak over trauma met een grote ‘T’, maar trauma met een kleine ‘t’, zoals affectieve verwaarlozing (het ontbreken van warmte, aandacht of emotionele beschikbaarheid) heeft minstens zo’n grote impact.” 

Draag je altijd sporen van je jeugd met je mee?

“Zeker. Je jeugd bepaalt hoe je vandaag leeft, reageert en voelt. Dat oude zeer duikt onverwacht op: in relaties, op het werk, bij stress. Soms gaat het niet eens om wat er gebeurde, maar om wat er ontbrak: een knuffel, gezien worden, veiligheid. Dat gemis kan net zo’n litteken achterlaten als harde woorden of fysieke pijn. Hoe hard je ook probeert, het blijft ergens in je zitten.”

“Pas wanneer je begrijpt waar je pijn vandaan komt, kun je echt beginnen met helen."

Hoe kun je omgaan met oud zeer?

“Pas wanneer je begrijpt waar je pijn vandaan komt, kun je echt beginnen met helen. Een jeugd waarin je niet hoeft te schreeuwen om aandacht, waarin je behoeften worden opgemerkt voordat je in paniek raakt, legt een fundament van veiligheid. Hoe veiliger
je jeugd, hoe beter je vooruitzichten in het leven, zowel emotioneel als fysiek. Chronisch gebrek aan veiligheid wordt zelfs in verband gebracht met auto-immuunziekten, onverklaarbare pijnklachten en andere gezondheidsproblemen. Het onder ogen zien
van die impact is geen verwijt aan je ouders, maar een uitnodiging aan jezelf: om te begrijpen, te verzachten en te helen.”

Wat zijn de gevolgen van emotionele verwaarlozing?

“Als je als kind geen onvoorwaardelijke liefde hebt ervaren, leer je ook niet wat het is om onvoorwaardelijk lief te hebben. Liefde wordt een transactie: je moet constant bewijzen dat je leuk en aantrekkelijk bent, en je moet je ook steeds laten overtuigen door de ander. Dat creëert een patroon van onzekerheid dat zich vaak tot in je volwassen relaties voortzet.”

"Ouders van net na de oorlog hanteerden de houding: schouders eronder en dóór. Ze werkten hard en hadden weinig tijd of energie voor emoties."

Herken je dit bij veel mensen van jouw generatie?

“Zeker. In mijn theatervoorstellingen vraag ik vaak: ‘Wie van jullie had een emotioneel beschikbare vader?’ Niemand steekt zijn hand op. Ik speel vaak voor zalen vol trans-generationeel trauma. Ouders van net na de oorlog hanteerden de houding: schouders eronder en dóór. Ze werkten hard en hadden weinig tijd of energie voor emoties. Velen van ons, geboren vóór 1970, dragen dit soort oud zeer met zich mee. Afwezigheid, stilzwijgen of afstand laat diepe sporen na.”

Wat deel je zelf in jouw theatershow Oud Zeer?

“Op het podium deel ik mijn eigen oud zeer. Ik merk steeds hoe groot de invloed van mijn jeugd is op wie ik nu ben. Oude pijn duikt op in relaties, op het werk en in hoe je met stress omgaat. Soms komt het door wat er toen níet was: warmte, aandacht, een knuffel. Dat gemis kan net zo’n litteken achterlaten als harde woorden of fysiek geweld. Ik vertel over mijn ervaringen, maar ook over hoe je dit kunt herkennen en doorbreken. Niet om te oordelen, maar om te begrijpen.” 

"Oude pijn duikt op in relaties, op het werk en in hoe je met stress omgaat."

Waar gaat het precies om bij emotionele beschikbaarheid?

“Er écht zijn voor een kind, met warmte en aandacht, ook als het soms misgaat. Mijn vader heeft mij nooit geknuffeld en ik miste erkenning van mijn moeder. Daardoor heb ik altijd gewild dat men me zag en erkende. Ze was bibliothecaresse dus je raadt het al: dat motiveerde mij tot schrijven en zelfs tot het oprichten van een eigen uitgeverij. Je ziet hoe ver dat verlangen om gezien worden door je ouders doorwerkt in je volwassen leven. Tot op de dag van vandaag zonder succes bij mijn moeder overigens. Maar inmiddels begrijp ik dat het geen onwil van mijn moeder was, maar onvermogen. Oud Zeer nodigt je uit om te kijken, te voelen en misschien een beetje te helen.” 

Hoe ben je zelf gaan helen?

“Via hardlopen, ademwerk en psychedelische sessies, vooral met truffels. Veel blokkades liggen opgeslagen in je lichaam, zonder dat je je daar bewust van bent. Tijdens een sessie zag ik mezelf ineens als een blij, ongecompliceerd jongetje over slootjes springen met mijn hond, voordat mijn moeder streng of hardhandig werd. Die ervaring verzachtte oud verdriet en hielp me mezelf met mildheid te zien. Het bracht me terug bij een gevoel van veiligheid en eigenwaarde.”

"Veel blokkades liggen opgeslagen in je lichaam, zonder dat je je daar bewust van bent."

Kan hardlopen helpen bij emotionele heling?

“Absoluut. In mijn boek Hardlopen als lichaamswerk laat ik zien dat hardlopen een laagdrempelige ingang tot je binnenwereld kan zijn. Het helpt je contact te maken met je emoties. Het proces zelf wordt dan het doel; je beoefent lichaamswerk. Tijdens een rustige lange duurloop kom je in je lijf, in je gevoel. Dat is een fundamenteel andere aanpak dan cognitieve therapie of psychofarmaca. Niet het verstand, maar het ervaren in je lichaam is de ingang tot heling.”

Waarom zijn gevoel en lichaam belangrijker dan verstand?

“Wij doen alsof we rationeel zijn, maar we zijn emotionele wezens met een beetje verstand er bovenop. Dat verstand is handig, maar niet heilig. Emoties zitten niet in je hoofd, ze zitten in je lijf. Als je echt wilt leven, moet je daar naar terug. Voelen, ademen, ervaren, níet analyseren. Echt leven vraagt dat je in contact komt met je lichaam en emoties, ook al is dat ongemakkelijk of confronterend.”

"Emoties zitten niet in je hoofd, ze zitten in je lijf. Als je echt wilt leven, moet je daar naar terug."

Is inzicht alleen voldoende?

“Nee. Er moet écht iets gebeuren in lichaam en gevoel. We zouden ‘ik denk’ moeten vervangen door ‘ik voel’. Voelen vraagt vertraging: blijven zitten met wat er is, ook als het ongemakkelijk is. Juist daar, in die zachte ruimte waar je even niet hoeft te begrijpen maar alleen ervaart, begint echte verandering. Wanneer je jezelf toestaat te voelen wat er werkelijk speelt, openen deuren die met denken nooit bereikbaar waren.”

Waarom nam je afstand van de psychiatrie?

“In 2021 nam ik afscheid van mijn titel als psychiater. Ik voelde dat de vorm te vaak belangrijker werd dan de inhoud. Artsen bestrijden emotionele problemen nog te vaak met antidepressiva of andere pillen. Medicatie kan symptomen verminderen, maar zegt niets over de oorzaak. Angst bijvoorbeeld is geen stoornis, het is een alarmsignaal dat vraagt om aandacht en verkenning. Vermijding houdt angst in stand; doorvoelen helpt werkelijk. Mijn werk richt zich nu op het hele menszijn: lichaam, gevoel en ervaring.”

"Angst is geen stoornis, het is een alarmsignaal dat vraagt om aandacht en verkenning."

Wat heeft vrede sluiten met jezelf je gebracht?

“Sinds ik vrede heb gesloten met mezelf, voel ik me goed genoeg zonder afhankelijk te zijn van bevestiging van anderen. Ik geef en deel, in plaats van te halen. Dit inzicht wil ik delen in theater, lezingen, boeken en groepsbegeleiding. Oud Zeer laat zien hoe je eerste levensjaren en de geschiedenis van je ouders je vormen, en nodigt uit om te kijken, te voelen en te helen. Het is nooit te laat om contact te maken met jezelf en oude pijn te
verzachten.”

Bram Bakker in het kort
Dr. Bram Bakker (1963) is arts, voormalig psychiater (titel afgestaan in 2021) en schrijver. Hij richt zich op persoonlijke begeleiding met aandacht voor maatwerk en mentale veerkracht. Bekend van vele boeken waaronder Gevoelige zielen en Hardlopen als
lichaamswerk. Meer info en zijn theater speellijst: www.brambakker.com